نقشه‌ی شهر اریحا همراه با دیوار و برج آن

اریحا نخستین شهر ساخت بشر، دروازه‌ای به سوی تمدن

تاریخ ۲۰ آگوست ۲۰۲۰، ساعت ۱۵:۰۶
زمان مطالعه ۴ دقیقه برای مطالعه
تعداد کامنت ۴ نظر
نقشه‌ی شهر اریحا همراه با دیوار و برج آن

سفر دور و دراز ما از آغاز هنر به شکل بدوی آن از دل غارها، به نقطه‌ی عطف بزرگی به نام آغاز تمدن رسیده است. در این مقاله می‌خواهیم بررسی کنیم که چگونه بشر دست به ساخت شهرها زد و نخستین شهرها در کجا قرار داشتند؟ چه ویژگی باعث می‌شد اجتماعات جدید از روستاها متمایز بشوند؟ از همه مهم‌تر چه هنری در این مناطق وجود داشت و چرا اریحا نخستین شهر ساخت بشر، دروازه‌ای به سوی تمدن یاد می‌شود؟

مرحله اولیه شکل‌گیری تمدن

نمی‌توان قاطعانه گفت که چگونه بشر به این مرحله رسید و چه پیشرفت‌های ذهنی را طی کرد؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند یکجانشینی سرآغاز تمدن است که خود وامدار کشاورزی ست. کشاورزی به آسانی به وجود نیامد، قرن‌ها تلاش و شاید کنجکاوی بشر را نیاز داشت تا به یکجانشینی و اولین روستاها ختم شود که این اتفاق از دوره‌ی نوسنگی شروع شد. در این دوره کشاورزی و دامپروی منابع اصلی تأمین خوراک انسان بودند.

اولین اجتماعات بشر کجا شکل گرفتند؟

محققان سالیان سال اعتقاد داشتند که اولین روستاها در کنار رودخانه‌ها به وجود آمده‎‌اند؛ اما کشفیات اخیر باستان‌شناسان، به ویژه از جنگ جهانی دوم به بعد، نشان می‌دهد که اولین اجتماعات نه در کنار رودها، بلکه در ارتفاعات سرسبز مجاور آن به وجود آمده‌اند زیرا این مکان‌ها نه تنها دارای شرایط مناسب برای کشاورزی بودند، بلکه نیاز انسان به چراگاه برای پرورش دام را نیز بر طرف می‌کردند.

اریحا و چتل هویوک اولین شهرها

سالیان سال مصر باستان به عنوان اولین تمدن پیشرفته تصور می‌شد؛ اما با کشف تمدن‌های سومر و بابل در بین‌النهرین این نظریه را تاحدودی از بین برد و با کشف نخستین شهرها در فلسطین و ترکیه بار دیگر اهمیت داس حاصلخیز را آشکار کرد.

 شهر اریحا در کرانه‌ی باختری رود اردن، فلسطین امروزی، و چتل هویوک در دشت قونیه در آناتولی، ترکیه امروزی، احتمالا اولین سکونتگاه‌های انسان‌اند؛ مگر اینکه از دل خاک‌ها آثاری از تمدنی کهن‌تر کشف شود.

اریحا در کجاست و چه اهمیتی دارد؟

حدود ۹۰۰۰ سال پیش از میلاد در فلاتی واقع در دره‌ی رود اردن، روستایی با کشاورزی پیشرفته وجود داشت که امروزه با نام اریحا می‌شناسیم. اریحا از واژه‌ی کنعانی یاریخ به معنای ماه یا الهه ماه، خدای ساکنان اولیه این شهر گرفته شده و در کتاب مقدس تثنیه به عنوان «شهر خرماها» توصیف شده‌است. اریحا اهمیت ویژه‌ای برای ادیان دارد و در کتاب عهد عتیق ۷۰ بار نام این شهر آورده شده‌است.

تبدیل روستا به شهر اریحا

این روستا حدود ۸۰۰۰ سال پیش از میلاد با قدرتمند شدن یا تحولات فرهنگی، تغییرات عمده‌ای کرد که نشانه‌های آن را می‌توان در تغییر شکل ساختمان‌ها و ازدیاد آن دید و بدین ترتیب نام شهر به اریحا اطلاق شد.

نقشه‌ی شهر اریحا، قرن چهاردهم
نقشه‌ی شهر اریحا، قرن چهاردهم

معماری اریحا

با افزایش قدرت و ثروت اریحا و به وجود آمدن همسایگان نیرومند، دور تا دور شهر دیواری از جنس سنگ برای حفاظت کشیده شد. این دیوار که قطر یک و نیم متری داشت، اولین بنای سنگی در طول تاریخ است که چنین گستردگی دارد. علاوه بر دیوار، برای حفاظت شهر اریحا که آن زمان ۲۰۰۰ نفر جمعیت داشت، خندق و برجی مدور به قطر و ارتفاع متر ۹ ساخته شده‌بود که امروزه خرابه‌های آن باقی مانده‌است.

ساکنان اولیه شهر حدود ۷۰۰۰ سال پیش به دلایلی نامعلوم شهر را ترک کردند، ولی ساکنان جدید، که هزاره‌ی هفتم وارد شهر شدند، در معماری تفاوت عمده‌ای با ساکنان اولیه داشتند. برای مثال خانه‌های مدور جای خود را به بناهای چهار گوش دادند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این خشت‌ها با دست قالب‌گیری و در مقابل آفتاب خشک شده‌اند، روشی که تا قرن‌‌ها بعد مرسوم بود.

تصویری از بازمانده برج و دیوار اریحا
بازمانده برج و دیوار اریحا

هنرمندان اریحا، نخستین چهره‌سازان تاریخ

ساکنان جدید هنرمندان خوش‎‌ذوقی بودند که کف دیوارهای بناها را با گچ رنگ‌آمیزی می‌کردند. بررسی‌ها نشان می‌دهد برخی از بنا‌ها به عنوان زیارتگاه استفاده می‌شد زیرا پیکره‌های کوچکی از الهه مادر در آن کشف شده‌اند. ردپای مذهب در هنر از زیارتگاه فراتر می‌رود و به آیین تدفین می‌رسد ظاهراً مردم اریحا به حضور و تاثیر روح گذشتگان اعتقاد داشتند زیرا بدن مرده‌ها را زیر خانه‌هایشان دفن می‌کردند اما جمجمه را جدا و با گچ بازسازی می‌کردند و از این نظر اولین چهره‌سازان تاریخ به شمار می‌روند. به جای چشم صدف دریایی کار می‌گذاشتند و موها و سیبیل را روی جمجمه نقاشی می‌کردند این جمجمه‌ها که نشانی از اعتقاد به بقای روح انسان بعد از مرگش است را روی زمین به نمایش می‌گذاشتند.

تصویری از جمجمه یافت‌شده از اریحا که به جای چشم صدف دریایی دارد
جمجمه یافت‌شده از اریحا، گذاشتن صدف دریایی به جای چشم
تصویری از جمجمه یافت شده در اریحا
جمجمه یافت شده از اریحا

اریحای امروزی

اریحا امروز حال خوبی ندارد و موشک‌های دشمن بارها پیکره‌ی این شهر باستانی را زخمی کرده است، موشک‌هایی که حتی دژ تمدن نیز درمقابل آن تاب ندارد و شاید این زوالی‌ ست برای ما ساکنان امروزی این کره‌ی خاکی که چنان می‌تازیم گویا مرگی نیست اما اگر بادقت بنگریم خرابه‌های چندین هزار ساله‌ی اریحا فانی بودن و گذر زمان را به ما یادآوری می‌کنند و به راستی ما در تاریخ به چه عنوان یاد خواهیم شد؟

نظرات
دیدگاه‌ها

۴ دیدگاه برای این مقاله ثبت شده است.

  1. رومینا مبیّن ۲۰ آگوست ۲۰۲۰

    عالی بود، لذت بردم از مطالب.

    • ثـنـا مرزبان ۲۱ آگوست ۲۰۲۰

      ممنونم

  2. محمّدرضا ۲۱ آگوست ۲۰۲۰

    از این به بعد مطالب جذابتر و خواندنی تر میشه عالی بوددد منتظر مقاله بعدی هستیم✍🏻

    • ثـنـا مرزبان ۲۱ آگوست ۲۰۲۰

      ممنونم

خوشحال میشیم نظرتون رو بدونیم 😉

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مشابه
نوشته‌های رندوم

خواندن مقاله‌های زیر رو به شما پیشنهاد میکنیم 🙃

سبک در هنر چه مفهومی دارد؟
سبک در هنر چه مفهومی دارد؟

«سبک» در مباحث مربوط به هنر از پر استفاده‌ترین واژه‌ها به شمار می‌رود. در عالم نگارش ترکیب هوشمندانه...

ثـنـا مرزبان
تاریخ ۶ ماه پیش
تاریخ هنر ، لازم یا ملزوم؟
تاریخ هنر ، لازم یا ملزوم؟

مطالعه  تاریخ هنر چه لزومی دارد؟ آیا فقط مختص هنرجو هاست؟ مطالعه آن چه کمکی برای شناخت هنر میکند؟ چه...

ثـنـا مرزبان
تاریخ ۶ ماه پیش
معرفی سریال “The Untamed”؛ زامبی هایی با قابلیت کنترل شدن
معرفی سریال “The Untamed”؛ زامبی هایی با قابلیت کنترل شدن

ما تو سریال "بی وقفه" با تکنولوژی یا علم روز سر و کار نداریم. درواقع شاهد اتفاقاتی خواهیم بود که سرچ...

سنا فرج پور
تاریخ ۴ ماه پیش